Jacques Vogelaar
Overzicht titels:
Oorspronkelijke titel: Meneer & Cie. 2008
Uitgever: Querido
ISBN-10: 90-214-8535-4
ISBN-13: 978-90-214-8535-5
Flaptekst:
nog niet verschenen
Oorspronkelijke titel: Over kampliteratuur 2006
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-1497-7
ISBN-13: 978-90-234-1497-1
Flaptekst:
In dit omvangrijke, indrukwekkende boek brengt Jacq Vogelaar verslag uit van zijn zoektocht door de literatuur over goelag-kampen en Duitse concentratie- en vernietigingskampen. Over kampliteratuur gaat over herinneringen, berichten, documenten en verhalen die tezamen een enorme bibliotheek vormen.
Naast bekende auteurs als Varlam Sjalamov, Robert Antelme en Aleksander Solzjenitzyn presenteert Vogelaar, die al vele jaren met deze literatuur over extreme ervaringen bezig is, minder bekende namen als Gutave Herling, Elinor Lipper, Marta Rudzka, Richard Glazar, Tadeusz Borowski en Julius Margolin. Nog niet eerder werd in Nederland geschreven over de manuscripten die in 1944 in de as van Auschwitz-Birkenau werden begraven. Flessenpost noemt Vogelaar ze, en het door hem gemunte begrip 'terugschrijven'krijgt er een nieuwe betekenis bij.
'Daar gaat het telkens om: de verhouding tussen de individuele ervaring en collectieve catastrofe, tussen persoonlijk verslag en het kampsysteem en alles wat daar over geschreven is. (...) Elke tekst over het kamp, niet alleen de in het kamp zelf geschreven aantekeningen, is in tegenspraak met het kamp dat mensen anoniem maakt en gelijkschakelt: verzet is de kern van het kampverhaal"- Jacq Vogelaar.
Jacq Vogelaar (1944) publiceert sinds 1965 proza, poëzie, essays en kritieken. Sinds 1971 is hij criticus van De Groene Amsterdammer en redacteur van Raster. Voor zijn hele literaire oeuvre obtving hij in 1995 de Frans Erensprijs en voor zijn critisch werk in 2002 de Pierre Bayleprijs. Van de Poolse schrijver Gustav Herling vertaalde hij onlangs het goelagverslag Een wereld apart.
Oorspronkelijke titel: Taats onder mannen 2001
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-0033-X
ISBN-13: 978-90-234-0033-2
Flaptekst:
Het kan altijd nog erger. Onder dit montere motto gaat Taats verder waar andere mannen ophouden. Wat hem daarbij overkomt is niet mis: kleine voorvallen die een lawine van gevolgen teweegbrengen of calamiteiten die met een sisser aflopen. Ze spelen zich af in vele verschillende huizen, wisselwoningen, onderduikadressen, hotelkamers en operatiezalen, in de stad, op een eiland, in de bergen.
De handelende personen zijn mannen, volwassen mannen - onder wie Penman, Zee- en Landman, Parkietman, Hangman, Holterman, Mopperman, Straatman, Nauwman, Staats- en Sapman, Zegsman, Meerman, Anderman en Alleman - maar ook jonge tot zeer jonge mannen. Een van hen heet Taats, min of meer een heer onder mannen.
Taats zegt: Wanneer je een ruimte wilt verlaten zonder vuile voeten achter te laten, moet je achteruitlopen bij het dweilen, tot aan de drempel. Zo eindig je een verhaal, met een beginzin.
Jacq Vogelaar (1944) schreef verhalen, gedichten, romans, essays, boekbesprekingen, een toneelstuk, een jeugdboek, een filmtekst en niet onder één noemer te vangen boeken als Het heeft geen naam, Kaleidiafragmenten, Alle Vlees, Verdwijningen en Uit het oog. Voor de essaybundel Terugschrijven kreeg hij de Busken Huetprijs 1989, voor de roman De dood als meisje van acht de Bordewijkprijs 1992 en voor al zijn werk de Frans Erensprijs 1996. Sinds 1971 is hij medewerker van De Groene Amsterdammer en redacteur van Raster.
Oorspronkelijke titel: Inktvraat 1998
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-4778-6
ISBN-13: 978-90-234-4778-8
Flaptekst:
Toen in '97 een gedichtencyclus van Jacq Vogelaar verscheen, de bibliofiel uitgegeven bundel Klaaglied om Ka, wist bijna niemand meer dat de vooral als romanschrijver en essayist bekende auteur in 1965 had gedebuteerd met een verhalenbundel én de dichtbundel Parterre, en van glas.
De 'zeer indrukwekkende gedichten' (Kees Fens) uit Klaaglied om Ka zijn nu samen met een aantal nieuwe reeksen opgenomen in lnktvraat, De titel verwijst naar het verschijnsel dat in iedere neerslag van de pen een tijdbom ligt besloten: de chemische samenstelling van oude inkt is er de oorzaak van dat de lijnen door het papier heen slaan en het geschrevene of getekende ten slotte definitief aantasten. Wat kan de dichter daartegen doen? H ij kan wraak nemen of proberen het verval tijdelijk te keren.
Jacq Vogelaar ('944) schreef gedichten, romans, verhalen, kinderboeken en essays. In 1996 werd zijn gehele oeuvre bekroond met de Frans Erensprijs. Recente publicaties:
De dood als meisje van acht (roman, 1999, Bordewijkprijs 1992), Striptease van een ui (essays, 1993), Weg van de pijn (roman, 1994) en Uit het oog (beeldverhalen, 1997).
Oorspronkelijke titel: Meer Speelruimte. Terugschrijven 3 1998
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-3739-X
ISBN-13: 978-90-234-3739-0
Flaptekst:
De stukken in dit boek zijn voor een deel geschreven in de marge van twee vorige essaybundels, Terugschrijven (1987) en Striptease van een ui (1993), en voor een deel als vervolg erop. Het gaat hier om het lezen zelf, als kunst en kunde.
'Ik ben er stellig van overtuigd dat je pas weet wat je leest wanneer je een boek opnieuw leest. Dat gebeurt al wanneer je aan je lectuur terugdenkt; het nadenken is in zekere zin herlezen. Herlezen is voor een lezer een belangrijk middel om zich alles wat er in de eerste ronde onbewust tussen lezer en tekst gebeurt, bewust te worden en daardoor het boek eigen te maken. Anders gezegd: de reflecterende lezer, de herlezer, doet expliciet wat de naïeve lezer onbewust doet: hij geeft rekenschap van de verschillende fasen die de gewone lezer, als hij de tekst op de voet volgt, doorloopt.'
Meer speelruimte bevat zulke leesverslagen, bovendien leest Vogelaar die van andere medeplichtige lezers, schrijvende lezers en lezende schrijvers; in een aantal gevallen blijkt herlezen ook herzien te worden. Als speelruimte onder meer de literaire ruimte vormt waar de transformatie plaatsvindt van ongeschreven naar geschreven wereld, is dat ook de plaats waar de lezer de rol van de schrijver overneemt, waar hij doorschrijft op wat hij gelezen heeft. 'De lectuur van de actieve lezer is de uitvoering van het werk, en die kan zo eigenzinnig zijn dat je zou kunnen spreken van roman X in de vertolking van lezer Y.
Oorspronkelijke titel: Uit het oog: beeldverhalen 1997
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-3596-6
ISBN-13: 978-90-234-3596-9
Flaptekst:
Deze rijk geïllustreerde bundel 'beeldverhalen' gaat over het kijken naar beeldende kunst en fotografie. Op alle mogelijke manieren - vertellend, essayerend en zelfs dichtend, beschrijft Jacq Vogelaar wat het zien van bepaalde beelden in hem oproept.
Zo vertelt hij, als hij over schilders en hun werk schrijft, vooral hoe hij de schilderijen onderging: op een grote tentoonstelling (Francis Bacon) of tijdens bezoeken aan het atelier (Hans Giessen). En zo heeft hij verhalen geschreven bij foto's, strips, damesbladreclames en werk van Ossip, Westerik, Baruchello en Carpaccio. Misschien zou je zelfs beter kunnen zeggen: ertegenaan, of: erop (te vergelijken met 'op de muziek van..').
Door het verhaal van zijn eigen kijken te vertellen interpreteert Jacq Vogelaar de afbeeldingen niet, maar leest hij ze en porbeert hij tevens in woorden zichtbaar te maken wat er in beeld gebeurt. Beelden (beeldraadsels) worden opgelost in verhalen - en dat is óók wat jacq Vogelaar met 'beeldverhalen' bedoelt.
Jacq Vogelaar (1944) schreef gedichten, romans, verhalen, kinderboeken en essays. In 1996 werd zijn gehele oeuvre bekroond met de Frans Erensprijs. Recente publicaties Terugschrijven (essays, 1987; Busken Huetprijs 1989), De dood als meisje van acht (roman 1991, Bordewijkprijs 1992), Striptease van een ui (essays, 1993) en Weg van de pijn (roman, 1994)
Oorspronkelijke titel: Striptease van een ui. Terugschrijven 2 1993
Uitgever: De Bezige Bij
Flaptekst:
volgt binnenkort
Oorspronkelijke titel: Speelruimte 1991
Uitgever: Perdu
ISBN-10: 90-5188-026-X
ISBN-13: 978-90-5188-026-7
Flaptekst:
(...)
Wat kan literatuur? Wat is die kracht waaruit zij al duizenden jaren put, waar ze op teert zonder dat hij uitgeput raakt?
(...)
Wat is die krachtbron? Toegespitst geformuleerd: wat heeft een roman bij voorbeeld te bieden dat op geen enkele andere manier zó gezegd, uitgebeeld, gerealiseerd, dat wil zeggen tot concrete werkelijkheid gemaakt kan worden - wat is het overvreemdbare dat de ziel van het literaire werk uitmaakt?
De literatuur wordt in elk geval hard op haar ziel getrapt, wanneer haar belang gelijkgesteld wordt met het belang van de onderwerpen die ze behandelt, dus herleid wordt tot het van het werk los te maken 'waar gaat het over? '
(...)
Oorspronkelijke titel: De dood als een meisje van acht 1991
Uitgever:
ISBN-10: 90-234-3212-6
ISBN-13: 978-90-234-3212-8
Flaptekst:
Oorspronkelijke titel: Verdwijningen. Oefeningen 1988
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-3076-X
ISBN-13: 978-90-234-3076-6
Flaptekst:
'Het werd tijd dat hij omzag naar een nieuwe vreugde - een plek. een tijdstip in een ander landschap waar hij ongezien en gevoelloos kon opgaan in slierten optrekkende mist, een verwaaide geur van brandend notehout, een interval in een ongehoord lied van een vrouwenstem waaraan niet meer te horen is of zij bijgestemd is of altijd zal blijven treuren. De onzichtbaarheid van het nooitgeziene zal zichtbaar worden gemaakt. In hem zegt een stem dat dit alleen kan door de rest uit te wissen. Het klinkt als een der droeve lessen van de duisternis.'
In Verdwijningen is herhaaldelijk sprake van verloren of onbewaakte ogenblikken, van momenten van onbedachtzaamheid, er vallen gaten in de tijd en het geheugen, de vertrouwde wereld verdwijnt en tegelijkertijd verschijnt er iets onbekends, dat zowel angstaanjagend als aanlokkelijk is. Als motto van deze 61 oefeningen in de kunst van het verdwijnen zou een uitspraak van Cézanne kunnen dienen: 'We moeten ons haasten als we nog iets willen zien. Alles verdwijnt.'
J.F. Vogelaar (1944) debuteerde als dichter in 1965. Sindsdien heeft hij romans. verhalen en een kinderboek geschreven. Ook schreef hij voor toneel, film en radio. Hij is medewerker van het weekblad de Groene Amsterdammer en redacteur van het literair tijdschrift Raster.
Oorspronkelijke titel: Terugschrijven 1987
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-0978-7
ISBN-13: 978-90-234-0978-6
Flaptekst:
Het eerste deel van dit boek bestaat uit opstellen over auteurs die van belang zijn geweest voor de ontwikkeling van de moderne literatuur. Vogelaar laat die beginnen bij Flaubert, in het bijzonder diens onvoltooide werk Bouvard et Pécuchet.
Wat in het eerste deel met betrekking tot afzonderlijke auteurs ter sprake komt, wordt in het tweede deel thematisch behandeld in essays over gestoorde teksten, de utopische methode, autobiografisch schrijven en het fragmentarische.
De schrijvers om wie het Vogelaar te doen is, zijn stuk voor stuk geobsedeerd door het schrijven en hebben van de literatuur in de letterlijke zin een levenswerk gemaakt, daar gelaten of ze dat als een vervulling of juist als een vernietiging van hun leven hebben ervaren. Vogelaar probeert de drijfveren in het schrijven van de betreffende auteurs zichtbaar te maken. Wat gebeurt er in het schrijven, wat staat er op het spel, wat maakt het schrijven mogelijk en wat zijn de grenzen ervan?
Voor een deel gaat het hem ook om schrijvers die bij lezing tot schrijven inspireren, niet speciaal tot schrijven over hen, maar tot schrijven hoe dan ook. Dat noemt de auteur 'terugschrijven, zoals je iemand die jou geschreven heeft antwoordt, ongeacht de afstand in tijd en ruimte.'
'Als dit boek een zandloper was,' aldus Vogelaar in het woord vooraf, 'zouden de essays over Beckett en Bacon de passage zijn waar al het andere doorheen gaat. In Beckett en Bacon zie ik mijn belangrijkste ervaringen met literatuur en schilderkunst geconcentreerd.'
J. F. Vogelaar (1944) debuteerde als dichter in 1965. Sindsdien heeft hij romans, verhalen en een kinderboek geschreven. Ook schreef hij voor toneel, film en radio. Hij is medewerker van het weekblad de Groene Amsterdammer en redacteur van het literair tijdschrift Raster.
Oorspronkelijke titel: Het geheim van de bolhoeden 1986
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-7547-X
ISBN-13: 978-90-234-7547-7
Samen met Siegfried Woldhek
Flaptekst:
Oorspronkelijke titel: Gestoorde teksten / verstoorde teksten 1983
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-1343-1
ISBN-13: 978-90-234-1343-1
Eindredactie en samenstelling J.F. Vogelaar
Flaptekst:
Uit de inleiding van Vogelaar:
'Als de gestoorde tekst een taalspel is, dan toch een spel met de grootst mogelijke inzet: de speler zet zich zelf op het spel. De veilige afstand die de taal haar gebruikers doorgaans biedt, zodat gedachten, gevoelens, belevingen, handelingen, gebeurtenissen en dingen beheerst lijken te kunnen worden door degene die zijn taal beheerst, wordt teniet gedaan zodra iemand de taal letterlijk neemt. In de gestoorde tekst vindt een dergelijke kortsluiting plaats. Het lezen van gestoorde teksten wordt een gevaarlijke bezigheid, omdat men gekonfronteerd wordt met fysieke taalhandelingen: taal en schrift, denken en lichamelijkheid, teken en betekende gaan een ongekende verbinding aan. Ruwe teksten (écrits bruts) noemt Thévoz ze; maar wie zou denken met naïeve, onschuldige, nog ongevormde, spontane uitingen te maken te hebben, wordt gekonfronteerd met overbewuste, weloverwogen, subversieve geschriften.
Het gaat bij gestoorde teksten om uitbraakpogingen uit taalkonventies -een opstand tegen de taal die tevens, zoals Oswald Wiener stelt, een opstand tegen de maatschappij is; de schrijver ervan een spelbreker. - Hoe vrijblijvend is het schrijven? Het is deze vraag door de gestoorde tekst aan de literatuur gesteld die aan dit nummer ten grondslag ligt. '
Oorspronkelijke titel: Oriëntaties. Kritieken en kommentaren 2 1983
Uitgever: SUN
ISBN-10: 90-6168-200-2
ISBN-13: 978-90-6168-200-4
Flaptekst:
In 1974 publiceerde Jacq Vogelaar bij de SUN de bundel Konfrontaties. Daarin beoefende hij een vorm van kritiek die in Nederland nagenoeg onbekend was: politiek gericht, zonder evenwel literatuur rechtstreeks uit maatschappelijke achtergronden te 'verklaren'. In zijn nieuwe bundel Oriëntaties wordt een aantal nederlandse romans besproken (van o.m. Robberechts, Sal Santen, Michiels, Schippers, De Winter), maar wordt vooral aandacht besteed aan buitenlandse literatuur in vertaling (Djuna Bames, Peter Weiss, Robert Walser, Thomas Bemhard, Lars Gustafsson, ltalo Calvino, Viktor Sklowski, Bruno Schulz, Roland Barthes).
Meer nog dan in de eerste bundel sluit Vogelaar in deze tweede bundeling van kritieken aan bij zijn eigen schrijfpraktijk, proza én essayistiek. In Konfrontaties bepaalde Vogelaar - ideologiekrities - zijn positie ten opzichte van diverse ontwikkelingen in de nederlandse literatuur. In Oriëntaties gaat het meer om een uitbouwen toespitsing van een benadering van literatuur als een middel tot onderzoek en verwerking van ervaring. De richting die Vogelaar gaat, sluit aan bij de onorthodoxe aanpak van Roland Barthes, wiens werk in deze bundel uitvoerig wordt gepresenteerd.
Oorspronkelijke titel: Alle vlees. Operaties 3 1980
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-0719-9
ISBN-13: 978-90-234-0719-5
Flaptekst:
geen flaptekst aanwezig
Oorspronkelijke titel: Raadsels van het Rund. Operaties 2 1978
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-0623-0
ISBN-13: 978-90-234-0623-5
Flaptekst:
De procédés die Jacq Firmin Vogelaar in zijn vorige boeken ontwikkelde - met hun mogelijkheden voor satire, essayisme en simultane uitbeelding - hebben nu tot een zeer gevarieerd en mobiel boek geleid. In Raadsels van het rund begint de geplande encyclopedie op volle toeren te malen.
De roman is verdeeld in acht nachten. De operties die in deze nachten wordt uitgevoerd behelzen de bouw van een mechaniek, waarvoor een tekst als handleiding dient. Tegen beter weten in neemt de de ex-architekt Ekke Wagenaar aan, dat als de sleutel van het voorschrift gevonden is, de funktie van het apparaat duidelijk zal zijn.
Elke bewerking (elke interpretatie van de tekst) levert een ander bouwsel op. De ene keer een spreekstoel, de andere keer een automatische venus, of een ruïne. Het worden ook operaties in andere zin: iedere operatie is een geval van vivisektie.
Er wordt geen geschiedenis verteld maar een konstellatie in beweging getoond met alle elementen die tezamen de bewustzijnstoestand van de centrale figuur uitmaken.
Wel is het een historische roman. Met als uitgangspunt de onmogelijkheid om de hedendaagse werkelijkheid als een samenhangend geheel te zien en te geloven in een automatische vooruitgang, wordt, met verwijzing naar het begin van de renaissance, de geschiedenis van de techniek en de geschiedenis van de waanzin behandeld als twee zijden van één ontwikkeling. Gesteld voor de keuze: aanpassen aan de sociale machinerie óf uitgeschakeld worden, kiezen alle figuren in de roman voor een vorm van zwijgen. De een wordt inderdaad met stomheid geslagen, de ander vecht tegen stroom van woorden.
Oorspronkelijke titel: Kaleidiafragmenten. Operaties 1 1971
Uitgever: Meulenhoff
Flaptekst:
De plaats van Jacq Firmin Vogelaar is te situeren binnen de internationale traditie die kan worden uitgelijnd aan de hand van namen als Mallarmé, Joyce, Beckert en Arno Schmidt,
Vogelaar kan als voorbeeld gelden hoe literaire radikaliteit en politieke radikaliteit ook vruchtbaar samen kunnen gaan.
Kaleidiafragmenten - Vogelaar houdt in dit boek de werkelijkheid aan haar woord, dit is zijn onderzoek: een analyse met het vergrootglas, het blote oog en de schaar. Hij gaat tegen haar in de aanval door de taal en de realiteit letterlijk te nemen - dat geeft kortsluiting.
Vogelaar monteert zijn konstrukties niet om een beeld te reproduceren van deze tijd, integendeel, om de beelden die deze tijd van zichzelf maakt te konfronteren met wat ze moeten verbeelden - daarvoor deformeert hij ze en slaat ze aan stukken maar het zijn geen scherven die geluk brengen.
Het gaat er Vogelaar niet om de lezer een of ander kunstmatig paradijs voor te toveren waar hij kan uitblazen. Gevoel is voor hem een verdovend middel, 'literatuur' een tranquilizer. Wat hij vraagt is: het verstand weer in gebruik te nemen, het bewustzijn weer 'gevoelig' te maken voor pijn zodat het weerbaar wordt en zich wapent tegen een valse en vervalste realiteit.
Dit gebeurt er: 0., ontsnapt uit de inrichting H., heeft teveel oog voor het kleine, dit wordt zijn ongeluk. J. die voor O. geen vreemde is, komt na een langdurig verblijf in het buitenland voor de firma S. in A. terug en ontdekt dat het een en ander danig veranderd is. Na een heftige woordenwisseling met een jongere voorbijganger krijgt hij een beroerte en sterft. P. bezoekt de lamme J. C., tot wie hij zich zeer aangetrokken voelt. P. wordt hiertoe vermomd als zigeunerin. De sterren verhinderen dat de regeringsfunktionaris L. iets misloopt. Dan volgt een periode met vele wederwaardigheden. Nadat haar echtgenoot A. door melaatsheid is getroffen bereikt C. het verzoek zich in A. bij koningin J. te voegen. De stations van haar reis zijn eerder mensen dan wereldsteden, eerder gesprekken dan gebouwen. H. draagt een nauwsluitend jongenspak en verdwijnt spoorloos, de politie komt niet opdagen omdat ze alle beschikbare manschappen heeft ingezet als figuranten in een film die handelt over een grootindustrieel die ten onrechte van iets onbelangrijks beschuldigd wordt. Er ontspint zich een liefdesverhouding tussen de vrouw van de hoofdcommissaris en het standbeeld de D. Daardoor heeft de medicijnstudent B. vrij spel om de ondergang van het avondland en de verwezenlijking van zijn utopie te verhaasten. Ondertussen legt de grijze graveur W. na een zware werkdag zijn hamer neer om met zachte hand naar zijn adoptiefzoon te grijpen. Zoals iedere stad verlangt A. om veroverd te worden. Smorgens om zeven is de wereld weer in orde.
Korte chronologie
Jacq Firmin Vogelaar werd 3 september 1944 te Tilburg geboren, woont in Amsterdam.
1964 - debuteert met gedichten in Merlijn en met proza in Podium.
1965 - Parterre, en van glas (50 gedichten).
1965 - De komende en gaande man (zeven prozastukken).
1966 - Anatomie van een glasachtig lichaam (situatieroman).
1965 - Folie à deuxl/In staat van blijvende oorlog, verschenen in Podium november 1965, uitgezonden als radiofonies gedicht maart 1968.
1967 - Vijand gevraagd (boerenroman + 14 topen).
1968 - Klara (monoloog geschreven voor Ank van der Moer).
1968 - Gedaanteverandering of 'n metaforiese muizeual (misdaadroman).
1968 - Het heeft geen naam (drie prozastukken) .
1969 - Protokol (radiostuk, uitgezonden maart 1969).
1970 - Kunst als kritiek, Voorbeelden van een materialistiese kunstopvatting. Reader.
Over Vogelaar:
'Waarschijnlijk heeft de schrijver het vage, langdradige verhaal bedoeld als illustratie van één zijner achterin opgenomen pacifistischsocialistische stellingen, dat bewapening de behoefte aan een vijand doet ontstaan. Om het door martelingen vervaagde bewustzijn van zij held weer te geven bedient hij zich van een a-grammaticale stijl met afgebroken alinea's, in elkaar lopende zinnen zonder constructie en van flarden kranteberichten en grove seksuele fantasieën in afwijkende typografie.' - C. P. J. M. Ritter in Prisma.
'Nu, die uit de werkelijkheid losgebroken stukken proza bevatten reeksen nachtmerries, soms suggestief, soms vervelend, soms heel onbegrijpelijk. Vogelaar spaart zijn lezers niet, vertelt hoe een jonge man in een kamer wordt opgesloten met een stervende, stinkende, naar paring verlangende oude vrouw, noteert heel waanzinnige dialogen, en doet alle moeite om zijn lezers in zijn barre en onsmakelijke fantasieën op te sluiten.' - Alfred Kossmann in Het Vrije Volk.
'Vogelaar heeft in zijn nieuwste werk opnieuw een grote en gecompliceerde situatie gemaakt, maar hij gaat nu consequent uit van de verbeelding. Er zijn natuurlijk allerlei aanrakingspunten met de wereld, waarin Vogelaar én zijn lezers leven, nieuwsberichten, citaten uit boeken, verslagen van roofmoorden, bekende militaire dwangneuroses, dorpse BB-toestanden en nog veel meer van zulke "echte verschijnselen", maar zij worden door Vogelaar ontdaan van hun normale betekenis. Zij dienen uitsluitend om door de röntgen-ogen van de schrijver te worden doorgelicht op hun valsheid: de röntgen-opnamen van Vogelaar tonen de oorzaken van de (westerse) situatie. Geweld ontstaat niet uit zichzelf. Maar achterdocht, onwetendheid, onkunde en onmacht leiden tot angst, waarna uit de angst onvermij¬delijk het geweld ontstaat.' - Hans Berghuis in De Volkskrant.
'Een conclusie uit dit alles is dat de gewetensvolle en tijdsbewuste moderne schrijver geen overgeleverde taalbeelden in stand moet houden, maar die integendeel bestendig moet proberen te doorbreken. Dit is zijn eigenlijkste "engagement", waardoor hij vanzelf ingaat tegen alle gevestigde gezagspatronen, die uiteraard conservatief zijn. Hij kan dat dus doen door op velerlei wijze de overgeleverde verhaalmethodes aan te tasten en door andere taaIstructuren te vervangen. De 5 boeken die Jacq Firmin Vogelaar tot nog toe heeft laten verschijnen, vormen van dit streven zeer belangrijke voorbeelden, en ze moeten ook vanuit dit perspectief beschouwd worden. Alle wijzen ze op radicale wijze de vertrouwde verhaalsvormen af omdat ze de vertrouwde en vals bevonden werkelijkheidsbeelden afwijzen, waar de machthebbers van alle slag ge-
bruik (misbruik) van maken.' - Paul de Wispelaere in Het Vaderland.
Vogelaar aan het woord:
'Het gaat er niet meer om aan de onnoemelike grote hoop boeken nog eens een boek toe te voegen, maar om "al schrijvend" te bewijzen of het überhaupt nog mogelik is te schrijven (altans zo te schrijven dat het niet de zoveelste reproduktie is en de zoveelste herhaling van overbodigheid, instemming, aanpassing, onvrijheid etc.) in het perspektief van een Vietnam, en de vele komende Vietnams - daarom gaat het, óf we het nog zullen overleven.'
'Als er een grote breuk met de kunst van het verleden zal moeten zijn, dan is het wel, zoals ik al zei, dat kunst niet meer de schijn ophoudt en een illusie voor waar verkoopt, maar dat ze de schijn als schijn laat zien. Niet wat is heeft het octrooi de werkelikheid te zijn, maar wat men zich kan voorstellen dat een betere wereld is. De verbeelding is een wijze van kennen; ontdekking van andere mogelikheden, exploratie van het bewustzijn. En de kunst, wil ze haar taak weer opnemen van een revolutionaire kracht te zijn, moet hieruit de konsekwenties trekken: vorm geven aan denkbeelden die tegen de heersende belangen ingaan. [ ... ] Dit gaat zelfs zover dat de kunstenaar een waarheid moet formuleren en overdragen die onverenigbaar
lijkt met wat nog altijd voor artistieke vorm versleten wordt.' - (In gesprek met Fernand Auwera in Schrijven of Schieten?)
'Ik kan eigenlik wel zeggen dat de enige manier om aan deze mentaliteitsverandering te werken is: de heersende mentaliteit radikaal te bekritiseren, dat wil tevens zeggen, de taal die als medium dient voor deze mentaliteit radikaal te lijf gaan.'
'De enige mogelikheid om verder te gaan is totale negatie en absoluut wantrouwen. Ipv schijnbaar begrip, overeenstemming en vaag welbehagen dat bestaat bij gratie van vrijwillige beperking - een radikale breuk. Ipv een schijnbare kommunikatie - helemaal geen.'
'Van literatuur een massale verandering verwachten zou betekenen dat men van de literatuur/kunst iets verwacht of zelfs eist dat ze vanwege haar aard niet kán geven. Ze kan de werkelikheid niet veranderen. De werkelikheid kan alleen met politieke (sociaal-ekonomiese) middelen veranderd worden. Hoogstens kan men zeggen dat ze middel is om de maatschappij te revolutioneren, een van de vele betere middelen. Beter omdat het een strijdmiddel is dat tegelijk ook iets van de toekomst waarmaakt.' (In gesprek met Lidy van Marissing in Podium)
'Wantrouwen tegenover woorden is wezenlik een wantrouwen tegenover de dingen.'
Oorspronkelijke titel: Vijand gevraagd, 'n boerenroman 1967
Uitgever: Meulenhoff
Flaptekst:
JACQ FIRMIN VOGELAAR (1944) is van de jongste Nederlandse schrijvers zeker de interessantste, de rijkst geschakeerde en de auteur die het meeste te zeggen heeft.
Na het pas laat opgemerkte boek Anatomie van een glasachtig lichaam (1966) dat de Nederlandse pers als belangrijk moest onderkennen, schreef Vogelaar Vijand gevraagd, kleiner van omvang, doch de schrijver tonend in zijn kracht, zijn beeldend vermogen en zijn vertellerscapaciteit.
Vijand gevraagd zou men simpelweg een misdaadroman kunnen noemen, de roman van een samenzwering.
VIJAND GEVRAAGD gaat (ook) om de onmacht tegen het geweld in de wereld; het geweld waarmee de onwaarheid zich tot waarheid slaat. Heeft Max geweld gepleegd of wil(de) hij dat om zich op zijn beurt weer te wreken? Overkomt hem door anderen iets wat hij zocht te doen? Is hij een haar beter dan de inwoners van het dorp die hun onrustgevoelens op hem uitleven?
Vogelaar neemt de taak op zich in dit boek in een zeer bewust gekozen onnatuurlijke situatie op zoek te gaan naar een wel zeer oude vraag: Wat is een mens, hoe handelt hij en waarom?
Oorspronkelijke titel: Weg van de pijn 1994
Uitgever: De Bezige Bij
ISBN-10: 90-234-3402-1
ISBN-13: 978-90-234-3402-3
Flaptekst:
